طالقان در متون تاريخي

لغت نامه دهخدا

شرح : شهري است و يا شهرستاني است ميان قزوين و ابهر، و از آنجاست صاحب اسماعيل بن عباد. (منتهي الارب ). طالقان ولايت سردسير است ، در شرقي قزوين . طولش از جزاير خالدات فه . مه و عرض از خطّ استوا، لوي . در کوهستان افتاده است ، و کلاتها بوده ، و ديه هاي معتبر کمتر باشد، حاصل آنجا غلّه و اندکي جوزو ميوه بود، و مردم آنجا دعوي مذهب سنت کنند، اما به بواطنه مايلتر باشند. ولايت سرانرود و جرود و قهپايه و کن و کرخ از توابع آنجاست ، و در اين ولايت ديه ها معتبر بود، حقوق ديواني طالقان با اين ولايت يک تومان است . (نزهةالقلوب چ ليدن ص 65 مقاله 3). شهرکي است از جبال ، از ري به ديلمان نزديک . (حدودالعالم ). پنجمين ناحيه است از ايالت تهران ، از شمال و مشرق محدود است به مازندران ، از جنوب به ساوجبلاغ و از مغرب به قزوين . طالقان ناحيه اي است کوهستاني ، و قسمت مهم آن دردره شاهرود واقع شده ، و اين رود از مغرب گردنه کندوان سرچشمه گرفته بطرف مشرق جاري است ، و اغلب قراي طالقان در کنار شعب آن واقعند، قراي متعدد طالقان که همه بخوشي آب و هوا معروفند، عبارتند از: شهرک ، نسا، و محمودآباد. عده قراي آن 78 و جمعيت آن قريب 24300 نفر، و اغلب قريه هاي آن قديمي و اشخاص بزرگي منسوب به آن قراء ميباشند. (جغرافياي سياسي کيهان ص 354- 355). آب طالقان وارد بحر خزر ميشود. (جغرافياي سياسي کيهان ص 311). طالقان داراي معدن زغال سنگ است .و رجوع به نزهةالقلوب (چ ليدن مقاله 3 صص 220 - 222) و الارشاد (چ سيد جلال الدين تهراني ص 4) و سفرنامه مازندران ص 23، 21، 20، 108، 111، 142

جغرافياي طالقان:

طاالقان میان دره بزرگی در کوههای البرز قرار دارد که امتداد طولی آن از شرق به غرب است، رودخانه شاهرود در این دره بزرگ، از شرقی ترین نقاط آن و در حدو جاده چالوس سرچشمه گرفته است و پس از پیمودن طول طالقان در شهرستان الموت قزوين به رودخانه الموت مي پيوند و سپس در نزدیکی های منجیل به رودخانه قزل اوزن که از زنجان و میانه می آید، پيوسته و با نام رودخانه سفید رود از سد سفید رود گذشته و در گیلان به دریای خزر می ریزد.

طالقان از شمال به سلسله جبال البرز و روستاهای تنکابن و الموت محدود بوده و از جنوب به بخش ساوجبلاغ و دهستان فشکلدره منتهی می گردد.

طول طالقان از « گردنه عسلک » در خاور تا « گردنه انگه » در باختر تقریباً 62 کیلومتر بوده و حداکثر عرض طالقان از گردنه دوزخ دره واقع در جنوب تا « گردنه مالخالی » واقع در شمال طالقان حدود 20 کیلومتر می باشد. از آنجائیکه روستاهای طالقان در ارتفاعات و دامنه جبال البرز است زمستانهای سرد و در سایر فصول هوای مطبوع و خنکی دارد. طالقان در 36 درجه و 12 دقيقه عرض شمالي و 50 درجه و 47 دقيقه طول شرقي در شمال غرب شهر تهران قراردارد، ميانگين درجه حرارت ساليانه در طالقان حدود 5/9+، متوسط حداكثر 5/27+، و متوسط حداقل 3/11- درجه سانتي گراد و ميانگين بارندگي ساليانه حدود 500 ميليمتر است.

ميانگين سالانه بارندگي طالقان در يکدوره بلند مدت بیست ساله آماری ، شهرک 471 ميليمتر ، زيدشت 480 ميليمتر، گليرد 483 ميليمتر ، جوستان 549 ميليمتر و گلينک 446 ميليمتر محاسبه شده است .                                                           
روستاهاي زيباي طالقان در دامنه هاي جنوبي و شمالي ، در ارتفاع 1400 تا 2600 متر از سطح دريا ، در دو دامنه جنوبی و شمالی رودخانه شاهرود پراكنده شده اند.

مرکز طالقان « شهرک » نام دارد و در دهستان « میان طالقان » قرار گرفته و اکثر ادارات دولتی نیز در شهرك واقع شده . فاصله شهرک تا تهران حدود 135 کیلومتر است.

راههاي دسترسی :

راههاي اصلي (اسفالت و شوسه قابل تردد با خودرو) :

راه طالقان ـ آبیک : از طریق جوستان - شهرك زیدشت ـ گردنه ابراهیم آباد ـ صمغ آباد ـ زیاران . سه راهي قشلاق -(بزرگراه كرج - قزوين)                                                 

این راه تنها راه ورودی جاده ای است که از محورهای ارتباطی کرج- قزوین (بعد از کارخانه سیمان آبیک) منشعب می شود و پس از عبور از روستاهاي زیاران ، صمغ آباد و روستاي ابراهيم آباد با عبور از گردنه ايراهيم آباد به بخش طالقان منتهی می شود.

راه طالقان ـ قزوین : از طریق كلارود ـ آنگه و حاجي آباد و قزوين

راه طالقان ـ گچسر (جاده چالوس-كرج) : از طریق جوستان ـ گته ده ـ آزاد بر-گچسر

راه هاي دسترسي فرعي

راه طالقان ـ قزوین : از طریق کما کان ـ کلانک ـ فشکلدره

راه طالقان ـ چالوس : از طریق جوستان ـ آسکان ـ سیاه بیشه ـ گردنه چم ـ دزد بن (دیز بن)                                                       
راه طالقان ـ تنكابن : از طریق جوستان ـ مهران ـ گردنه صاد ـ آبگرم دهستا ن سه هزار